Historia

Schrony typu Regelbau 120a i Regelbau 514 Przedmościa WarszawaHistoria Przedmościa Warszawa

Pierwszą próbę ufortyfikowania wschodniego przedpola Warszawy podjęli Rosjanie pod koniec XIX wieku. Plan zakładał powstanie Warszawskiego Rejonu Fortecznego, złożonego z twierdz Warszawa, Modlin i Zegrze. Od strony wschodniej, na odcinku od Zegrza do Pragi trójkąt ten zabezpieczać miała linia pięciu fortów. Zbudowano trzy: Wawer, Kawęczyn i Beniaminów (istniejący do dziś). Ostatecznie Rosjanie odrzucili tę koncepcję w 1909 roku. Ciąg piaszczystych wydm i podmokłych lasów zwrócił uwagę kajzerowskich sztabowców podczas I wojny światowej, zaraz po zdobyciu tych terenów w 1915 roku. Postanowiono ufortyfikować ciąg wydm od Ryni nad Narwią, przez Strugę, Zielonkę, Starą Miłosną, Wiązownę i Józefów aż do Wisły. Linii umocnień nadano nazwę Przedmoście Warszawa (niem. „Brückenkopf Warschau”).

Miała ona za zadanie ochronę ważnych przepraw mostowych na Wiśle i Narwii oraz samą Warszawę przed spodziewaną kontrofensywą wojsk carskich. Pozycja składała się z rowów strzeleckich, ukryć dla piechoty: drewniano-ziemnych i z blachy falistej, a także żelbetowych schronów obserwacyjnych i bojowych (dla ciężkiego karabinu maszynowego MG-08), zabezpieczonych zasiekami z drutu kolczastego na stalowych słupkach. W 1918 roku umocnienia te nie były już potrzebne, wobec czego Niemcy zezwolili prywatnym firmom na ich rozbiórkę. Kontynuowaną ją po odzyskaniu niepodległości przez Polskę.

Katastrofalna sytuacja na froncie polsko-bolszewickim w lipcu i sierpniu 1920 roku zmusiła polski Sztab Generalny do budowy pod Warszawą nowych umocnień i remontu starych. Nowa pierwsza linia obrony przebiegała wzdłuż linii Karczew – Wiązowna – Okuniew – Wołomin – Dybów – Rynia. Drugą zaś była większość „Brückenkopf Warschau”. W dniach 12-16 sierpnia 1920 r. stała się oparciem dla wojsk 1 Armii gen. Franciszka Latinika, broniących dostępu do Warszawy. We wrześniu 1939 roku oddziały 8 i 20 DP na krótko obsadziły linię umocnień w rejonie Beniaminów-Zielonka. Po czterech dniach, 14 września, zostały wycofane do obrony Warszawy.

Klęska Polski rozpoczęła kolejny etap wojskowych prac na Przedmościu. Granica III Rzeszy odsunęła się daleko na wschód od istniejących fortyfikacji (z wyjątkiem Prus Wschodnich), pojawiła się więc potrzeba wzniesienia nowych umocnień. Tym bardziej, że była to granica z groźnym przeciwnikiem – Związkiem Sowieckim. Już w 1939 roku Niemcy postanowili zabezpieczyć swe zdobycze budując m.in. fortyfikacje na linii rzek Narew – Wisła – San z kilkoma przedmościami. Ponadto wzmacniano także obronę Prus Wschodnich. W roku 1940 opracowywano szczegóły i przeprowadzono prace wstępne. Właściwa budowa ruszyła wiosną 1941 roku.

Szczególnie silne miało być Przedmoście Warszawa. Na odcinku długości ok. 60 km planowano wzniesienie osiemdziesięciu schronów. Jednak po kilku tygodniach, w maju wydano rozkaz wstrzymania prac. Po niezakłóconej koncentracji wojsk, ataku i sukcesach Wehrmachtu w operacji „Barbarossa” zrezygnowano z dalszej budowy. Pod Warszawą zrealizowano tylko (i aż) ok. dwudziestu schronów, czyli ¼ planu. Zakonserwowane obiekty czekały na Sowietów trzy lata, do lipca 1944 roku. Wówczas żelbetonowe umocnienia zaczęto wzmacniać okopami, rowami przeciwczołgowymi i zasiekami.

Walki w 1944 roku

Pod koniec lipca 1944 roku sowiecka 2 Armia Pancerna ruszyła z okolic Dęblina w stronę Warszawy, spychając powstrzymującą ją niemiecką 73 dywizję piechoty. 28 lipca Sowieci dotarli do Przedmościa w rejonie Ostrówca, Wygody. Radziecki oddział rozpoznawczy został odparty przez niemieckich saperów kończących stawianie zapór minowych. Następnego dnia 5 samodzielny batalion motocyklowy zdecydowanym natarciem przełamał prowizoryczne umocnienia pod Wygodą i zdobył Karczew, nieudolnie broniony przez 994 Batalion Ochronny. Tym samym wyszedł na tyły punktu oporu „Dąbrowiecka Góra”. Pomiędzy Pogorzelą Warszawską a Otwockiem Sowieci zaskoczyli i zniszczyli niemiecki pociąg pancerny nr 74.

Niemcy w panice opuścili umocnienia w rejonie Świerku (jeden schron bojowy), blokujące Szosę Lubelską. Zdobycie silnego punku oporu w Wiązownie przez 16 Korpus Pancerny (30 lipca) uniemożliwiło Niemcom zaryglowanie powstałego wyłomu przy wykorzystaniu umocnień z I wojny światowej, położonych wzdłuż Świdra i Mieni. Podjęta tego samego dnia próba odbicia Wiązowny i ustabilizowania linii frontu na Świdrze przez kombinowane siły niemieckich 73 DP oraz 19 DPanc. zakończyła się niepowodzeniem. Rosjanie odparli ataki, wychodzące z rejonu Stefanówki i Michałówka, w oparciu o zdobyte umocnienia.

Ostatnim punktem oporu, który udało się zająć Sowietom, była „Pohulanka”, zdobyta częściowo w dniach 31.07-1.08.1944 roku. Niemcy wycofali się na linię Zbytki – Międzylesie – Stara Miłosna, gdzie udało im się skupić rozproszoną 73 DP, 1131 Brygadę Grenadierów
i 5 Pułk Ochronny. Wytrwali na tych pozycjach do 10 września 1944 roku, to jest do szturmu Pragi przez sowiecki 125 Korpus Strzelecki
i polską 1 DP. W wyniku utraty Pragi (14 września 1944 roku) Niemcy opuszcili pozostałą część Przedmościa od Wesołej do Ryni.

Punkt oporu „Dąbrowiecka Góra”

Składał się z dwóch żelbetonowych schronów (R120a, R514), kilku ciągów okopów dla drużyny piechoty wzmocnionych schronami drewniano-ziemnymi lub z blachy falistej, osłoniętych rowem przeciwczołgowym, zaporami stalowymi i zasiekami z drutu kolczastego na stalowych słupkach.

Regelbau 120a – Artilleriebeobachtungstand

Schron obserwacyjny artylerii w wersji z izbą bojową flankującą wejście. Kategoria odporności „Bneu” (grubość ścian zewnętrznych
i stropu – 2 m). Wnętrze schronu podzielono na osiem pomieszczeń, odgrodzonych drzwiami pancernymi lub gazoszczelnymi. Głównym „uzbrojeniem” jest kopuła obserwacyjna artylerii 441P01, wyposażona w jeden peryskop pionowy i cztery peryskopy boczne. Obronę podejścia do schronu zapewniała strzelnica flankująca, zaś wejścia – strzelnica broni ręcznej. Schron posiada wyjście awaryjne. Załoga liczyła dziewięć osób.

Regelbau 514 – MG-Kassematte

To drugi obiekt, który wchodził w skład punktu oporu „Dąbrowiecka Góra” na linii umocnień zwanej Przedmościem Warszawa („Brückenkopf Warschau”). Jest to schron bojowy ckm-u, do ognia bocznego. Jego kategoria odporności to również „Bneu”. Wnętrze schronu podzielono na pięć pomieszczeń. Uzbrojeniem głównym był karabin maszynowy MG-34, zamontowany na lawecie fortecznej za płytą pancerną 78P9. Do obserwacji okolicy schron posiadał stanowisko z peryskopem pionowym. Obronę schronu zapewniała strzelnica obrony wejścia. Załoga liczyła sześć osób.

Tekst: …

Zdjęcia: